Veruleg hækkun verðlags í október
Mikið gengisfall krónu frá septemberbyrjun er þegar farið að skila sér af krafti í meiri verðbólgu og má búast við að verðbólga aukist enn frekar á næstu mánuðum vegna hærra verðlags innfluttra vara. Á móti kemur að hröð kólnun hagkerfisins er farin að endurspeglast í ýmsum innlendum liðum og þegar frá líður mun sú þróun ná yfirhöndinni. Hagstofan birti í morgun vísitölu neysluverðs (VNV) í október, og hækkaði hún um 2,16% frá fyrri mánuði. Það er í samræmi við spá okkar um 2,1% hækkun vísitölunnar milli mánaða. Verðbólga undanfarna 12 mánuði er því 15,9% og þarf vart að taka fram að sú þróun er óravegu frá 2,5% verðbólgumarkmiði Seðlabankans.
Innflutt vara hækkar mikið
Líkt og við bjuggumst við er hækkun neysluvara og ¿þjónustu mest í þeim flokkum þar sem saman fer mikill veltuhraði og tiltölulega hátt hlutfall innfluttra aðfanga. Mestu áhrifin til hækkunar VNV voru vegna 4,3% verðhækkunar á mat og drykkjarvöru sem skilaði 0,55% hækkun VNV. Verð á húsgögnum og heimilisbúnaði hækkaði um 7,1% sem olli 0,46% hækkun á VNV og verð á sjónvörpum og rafeindatækjum til heimilisnota hækkaði um 10,6% sem leiddi til 0,15% hækkunar á VNV. Allra mest hækkuðu þó varahlutir og hjólbarðar (19,6% milli mánaða) og flugfargjöld til útlanda (19,7%) en hvor liður um sig lagði 0,2% til hækkunar VNV nú. Á móti vegur að bensín og díselolía lækkaði í verði um 3,4% milli mánaða, enda mikil verðlækkun á eldsneyti á heimsmörkuðum, og kostnaður vegna eigin húsnæðis lækkaði um 1,3% að þessu sinni, fyrst og fremst vegna lækkunar á markaðsverði. Hafði fyrrnefndi liðurinn áhrif til 0,17% lækkunar VNV en sá síðari áhrif til 0,21% lækkunar.
Leiðréttingar Hagstofu
Hagstofan gerir að þessu sinni tvenns konar leiðréttingar á mælingu sinni sem vekja nokkra athygli. Fyrir það fyrsta kemur fram í frétt stofnunarinnar að vægi makaskipta í húsnæðisviðskiptum hefur stóraukist á síðustu mánuðum. Var ákveðið að hækka ávöxtunarkröfuna sem notuð er við útreikning á staðgreiðsluverðmæti fasteigna, sem varð til þess að lækka VNV um 0,22% frá því sem ella hefði orðið. Einnig ákvað Hagstofan að færa ekki til bókar breytingar á listaverði nýrra bifreiða á milli mánaða í ljósi þess að nánast engin viðskipti voru með bifreiðar á þessu verði. Ella hefði hækkun VNV reynst 0,3 prósentustigum meiri nú. Síðarnefnda breytingin er þó eingöngu tímabundin og má gera ráð fyrir að á komandi mánuðum munu verðbreytingar bifreiða koma fram í VNV eins og áður.
Enn framlengist verðbólgukúfur
Vísitala neysluverðs mun að öllum líkindum hækka talsvert það sem eftir er árs. Gengisvísitala krónu hefur hækkað um 25% frá septemberbyrjun. Alla jafna eru verðlagsáhrif af gengisbreytingum krónu á bilinu 35-40% og skila þau sér að langmestu leyti á 3-6 mánuðum. Áhrif af mikilli gengislækkun krónu á haustmánuðum koma því fram af krafti á sama tíma og áhrif af gengisfalli á fyrri hluta ársins eru að fjara út. Ef krónan braggast ekki á næstu mánuðum má þannig gróflega áætla að enn eigi verðleg eftir að hækka um 5-7% vegna gengislækkunar krónu frá septemberbyrjun. Á móti vegur hins vegar að húsnæðisliður vísitölunnar mun væntanlega lækka nokkuð á næstu misserum, auk þess sem mikil lækkun hrávöruverðs á erlendum mörkuðum mýkir nokkuð skellinn af gengislækkun krónu. Í raun má ætla að sárafátt verði til þess að þrýsta upp neysluverði á Íslandi á komandi ári ef sú ætlan stjórnvalda og IMF gengur eftir að ná hluta af fyrri styrk í krónuna að nýju. (JBB)